en نقش رادیکال های آزاد اکسیژن و نیتروژن در بروز آترواسکلروز ناشی از دیابت و تاثیر فعالیت ورزشی بر آن Endocrine Physiology/Pharmacology Endocrine Physiology/Pharmacology Review Review رادیکال‌ آزاد به مولکول و یا قطعات مولکولی گفته می‌شود که در خارجی‌ترین لایۀ خود دارای الکترون جفت نشده بوده و با دیگر اتم‌ها و مولکول‌های مجاور خود واکنش داده تا به حالت پایدار درآید. رادیکال‌های آزاد به دو صورت رادیکال‌های فعال اکسیژن و نیتروژن در بدن وجود دارند. بدن در برابر رادیکال های آزاد دارای سیستم دفاع آنتی اکسیدانی است که این سیستم تا حدود زیادی از تجمع رادیکال‌های آزاد جلوگیری بعمل می‌آورد. بین تولید رادیکال‌های آزاد و سیستم آنتی‌اکسیدانی بدن تعادل برقرار است و در صورت افزایش تولید رادیکال های آزاد و یا تضعیف سیستم آنتی اکسیدانی استرس نیتروزاتیو و یا اکسیداتیو ایجاد می‌شود. دیابت قندی از جمله بیماری‌هایی است که در آن استرس اکسیداتیو و نیتروزاتیو در اکثر بافت های بدن از جمله شریان‌ها آسیب ایجاد نموده و از طریق ایجاد التهاب، افزایش مولکولهای چسبنده سلولی و خروج سلول های التهابی موجود در گردش خون، و افزایش بیان برخی فاکتور های نسخه برداری و رسوب چربی در دیواره عروق سبب ایجاد پلاک های آترواسکلروزی می شود. از عواملی که روی تولید رادیکال آزاد و سیستم دفاع آنتی اکسیدانی اثر دارند می‌توان به ورزش اشاره کرد. گرچه ورزش شدید و حاد با تشدید تولید رادیکال های آزاد سبب ایجاد استرس اکسیداتیو می‌شود ولی ورزش منظم با شدت متوسط با تقویت سیستم آنتی اکسیدانی و ترمیمی سبب مقاومت در برابر استرس اکسیداتیو و نتیروزاتیو شده و به نظر می‌رسد ورزش منظم همراه با تغییر در شیوه زندگی در کاهش عوارض دیابت و بویژه مهار آترواسکلروز موثر باشد. Free radical can be defined as a molecule or molecular fragments containing unpaired electron in the outer orbital, which react with nearby molecules to get stability. There are two types of them in the body: oxygen free radicals and nitrogen free radicals. Our body has an antioxidant defense system which prevents accumulation of these radicals. There is a balance between free radical production and antioxidant defense system. Excessive free radical production or weak antioxidant system leads to oxidative or nitrosative stress. Diabetes mellitus is one of most important diseases that show cell injury due to oxidative and nitrosative stress in many tissues especially arteries. It causes atherosclerotic plaques in arteries by induction of inflammation, increasing the adhesive molecule expression, extravasation of circulating inflammatory cells, over-expression of some transcription factors, and fat deposition in the wall of arteries. Exercise is one of the main factors that influence production of free radicals and performance of antioxidant defense system. Although strenuous and acute exercise induces oxidative stress by increasing production of free radicals, but regular moderate exercise causes resistance against oxidative and nitrosative stress by potentiating antioxidant defense/repair systems. It appears that regular exercise accompanied by changes in life style is effective in reducing complications of diabetes, especially in prevention of atherosclerosis. دیابت قندی, استرس اکسیداتیو, استرس نیتروزاتیو, آترواسکلروز, ورزش Diabetes mellitus, Oxidative stress, Nitrosative stress, Atherosclerosis, Exercise 1 15 http://ppj.phypha.ir/browse.php?a_code=A-10-589-4&slc_lang=en&sid=1 Simin Riahy سیمین ریاحی riahy_simin@yahoo.com 3200319475328460013927 3200319475328460013927 No Mohammad Taghi Mohammadi محمدتقی محمدی mohammadi.mohammadt@yahoo.com 3200319475328460013928 3200319475328460013928 Yes Vahid Sobhani وحید سبحانی mohammadit@sums.ac.ir 3200319475328460013929 3200319475328460013929 No